Thứ Tư, 17 tháng 5, 2017

Người bị gout nên ăn uống làm sao để đảm bảo tốt cho sức khỏe?

Bệnh gout là một dạng viêm khớp, kết quả của sự lắng đọng tinh thể urat (monosodium urat) ở một số tổ chức, cơ quan.

Nước ta trong những năm gần đây do điều kiện kinh tế phát triển, đời sống của người dân được nâng lên, bên cạnh đó xuất hiện một số người có thói quen sinh hoạt và ăn uống không hợp lý đã làm cho bệnh gout ngày một tăng.

Theo thống kê của Bệnh viện Bạch Mai trong 10 năm từ 1978 đến 1989, viêm khớp do gout chiếm 1,5% các bệnh về khớp và đứng thứ 4 trong các bệnh về khớp thường gặp.

Bệnh gout thường xảy ra với nam giới trung niên (tuổi 40 - 50) chiếm 95% và những người có nguy cơ cao là béo phì, nghiện rượu, cà phê, người có tiền sử gia đình bị bệnh gout... ở nữ thường xảy ra sau thời kỳ mãn kinh.

Tham khảo: bai thuoc hay chua benh gut

Triệu chứng lâm sàng của bệnh gout gồm có một hoặc nhiều triệu chứng sau:

- Viêm khớp và cạnh khớp: cấp hoặc mạn tính.

- Lắng đọng sạn urat ở khớp, xương, mô phần mềm, sụn khớp gọi là tophi.

- Lắng đọng vi tinh thể ở thận gây bệnh thận do gout (viêm thận kẽ, suy thận cấp, suy thận mãn).

- Gây sỏi urat ở thận, tiết niệu.
Nguoi bi benh gout nen an uong the nao? hinh anh 1
Triệu chứng của bệnh gout.
Nguyên nhân của bệnh

Tăng axit uric máu là yếu tố đặc trưng của bệnh gout. Tăng axit uric là hậu quả của hai quá trình tăng sinh tổng hợp axít uric trong cơ thể và giảm bài xuất axit uric qua thận. Với bệnh nhân gout thường có kết hợp cả hai quá trình trên: vừa tăng sinh tổng hợp, vừa giảm bài xuất axit uric.

Cơ chế để tổng hợp axit uric là các purin có nhiều trong món ăn như: thịt, cá, hải sản, gia cầm, óc, gan, bầu dục, đậu đỗ, bia, cà phê, chè… Rượu là thức uống có khả năng giảm công dụng bài xuất axít uric qua thận hậu quả là tăng lactat máu do rượu.

Axit uric được trở thành do oxy hóa các nhân purin kiềm trở thành adenin và guanin. Nhân purin kiềm là yếu tố của axit nhân tế bào, nó có nguồn gốc từ nội sinh (cơ thể) hoặc ngoại sinh (món ăn).

Người bình thường trong huyết tương nồng độ axít uric: nam: 5 ± 1 mg/dl và nữ: 4,0 ± 1 mg/dl.

Nồng độ axit trong huyết tương thay đổi theo tuổi, giới, phương pháp xét nghiệm. Tăng axit uric khi: nồng độ axit uric trong máu cao hơn giới hạn bình thường với nam > 7,0 mg/dl (> 420 mmol/l), nữ > 6 mg/dl (> 360 mmol/l).

Axit uric được đào thải ra nước tiểu (2/3) và qua đường tiêu hóa (1/3), nồng độ axít uric được đào thải qua nước tiểu nhiều hay ít phụ thuộc vào chế độ ăn có nhiều hay ít nhân purin. Nồng độ axit uric trong nước tiểu > 600 mg/ngày là đã có khả năng tổng hợp axít uric trong cơ thể.

Tăng axit uric máu có thể do 3 cơ chế: tăng tổng hợp axit uric trong cơ thể, giảm bài xuất uric qua nước tiểu, ăn quá nhiều thực phẩm có nhân purin.

Tăng axit uric bẩm sinh: do thiếu hụt hoàn toàn hoặc một phần men HGPRT (Hypoxanthin-guanin-phosphoribosyl-transferasse) là một bệnh di truyền, ở nam giới hoặc tăng hoạt tính của men PRPP (phosphoribosyl-pyrophosphat synthetase).
Bệnh gout có dạng nguyên phát và thứ phát

Gout dạng nguyên phát chiếm đại đa số các trường hợp, nguyên nhân chưa rõ, bệnh tùy theo tính cơ địa, gia đình, quá trình tổng hợp purin nội sinh tăng nhiều gây tăng axit uric.

Gout dạng thứ phát do:

- Tăng giáng hóa purin kiềm nội sinh (phá hủy nhiều tế bào, tổ chức) như các bệnh về máu (bệnh đa hồng cầu, bệnh bạch cầu kinh thể tủy, thiếu máu tan máu),…

- Giảm thải axit uric qua thận: bệnh viêm thận mạn tính, suy thận do nhiễm độc.

- Do ăn quá nhiều thực phẩm có chứa nhân purin (phủ tạng độc vật, thịt đỏ, hải sản…), uống nhiều rượu, đây là tác nhân gây bệnh chứ chưa hẳn là nguyên nhân trực tiếp.

Để phát hiện sớm bệnh gout, con người cần xét nghiệm axit uric máu định kỳ, những người có tăng axit uric để có chế độ ăn và điều trị thích hợp nhằm hạn chế tiến triển của bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Những người có nguy cơ cao tăng axit uric và bị bệnh gout: có tiền sử gia đình có người bị bệnh gout, béo phì, nghiện rượu và cà phê, dùng thuốc: lợi tiểu, aspirin, cyclosporrin.
Điều trị bệnh gout

Nguyên tắc điều trị cơ bản nhằm hạn chế các nguyên nhân tăng axít uric (3 cơ chế).

Điều trị bằng thuốc: theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa:

- Thuốc ức chế phản ứng trở thành axit uric: thuốc ức chế men xanthin oxydase như allpopurinol (Zyloric). Thuốc chỉ nên dùng các đợt cấp để đề phòng tái phát.

- Thuốc đào thải axit uric qua thận: Probenecid (benemid), Sulfinpyrason (antiran).

- Giảm đau trong các đợt cấp bằng colchincin.

Điều trị bằng chế độ ăn thích hợp: vừa giảm tổng hợp axit uric vừa tăng đào thải axit uric qua thận. Chế độ ăn có vai trò rất thiết yếu trong điều trị cơn gout cấp tính, mạn tính và có tác dụng làm giảm các cơn cấp của gout mạn tính.
Nguyên tắc xây dựng chế độ ăn trong bệnh gout

- Sử dụng thực phẩm ít chứa nhân purin như ngũ cốc, các loại hạt, bơ, mỡ, đường, trứng, sữa, phomat, rau quả. Hạn chế thực phẩm chứa nhiều axít uric như: thịt, cá, hải sản, gia cầm, óc, gan, bầu dục, đậu đỗ.

- Tuyệt đối không uống rượu, bia, cà phê, chè vì nó làm giảm công dụng bài xuất axit uric qua thận hậu quả là làm tăng lactat máu.

- Duy trì cân nặng ở mức độ hợp lý, nếu người thừa cân và béo phì không nên giảm cân quá nhanh mà nên giảm cân từ từ.

- Tăng cường đào thải axit uric qua thận bằng uống nhiều nước, không ăn thực phẩm có vị chua (quả chua, dưa chua, cà muối...).

- Không uống: rượu, bia, cà phê, chè.

- Không ăn uống thực phẩm (rau quả) có vị chua vì làm tăng axít máu.

- Không ăn phủ tạng động vật, nước luộc thịt, nước sườn, cá hộp, thịt hộp.

- Không ăn chế phẩm có cacao, chocolate.

Các thực phẩm nên ăn:

- Uống đủ nước: 2-2,5 lít/ngày, nên uống nước khoáng, nước rau.

- Sữa, rau xanh, quả chín, ngũ cốc (gạo, ngô, khoai…) có thể tin dùng với tỉ lệ nhiều hơn bình thường một chút.

- Giảm lượng đạm trong khẩu phần: tổng lượng thịt hoặc cá… (đạm động vật, đậu đỗ khoảng 150 g/ngày.

Nên ăn đa dạng các loại thực phẩm để bồi bổ các chất dinh dưỡng thiết yếu.

Cách tính các món ăn tương đương như sau:

Lượng đạm trong 100 g thịt = 180 g đậu phụ = 70 g lạc hạt = 100 g cá = 100 g tôm.

Thực đơn mẫu cho bệnh nhân bị gout cấp tính:

Tổng năng lượng đưa vào: 1.600 kcal/ngày, cho người nặng 50 kg.

Đạm (protein): 10% tổng năng lượng = 40 g = 160 kcal.

Đường bột: 75% tổng năng lượng = 300 g = 1.200 kcal.

Chất béo: 15% tổng năng lượng = 27g = 240 kcal.

Rau quả ăn tùy ý (nhưng không ăn loại rau quả có vị chua - như cà muối).

Thực đơn cho bệnh nhân gout mạn tính: như chế độ ăn thông thường nhưng cần lựa chọn thực phẩm: hạn chế thức ăn nhiều purin, protein không quá 1 g/kg cân nặng. Như vậy, đạm động vật và đậu đỗ không nên quá 100 g/ngày.

Phát hiện chất chống ung thư trong sữa mẹ

Bệnh gout đã từ lâu chiếm hữu vị trí ngon lành trong bảng top ten của các căn bệnh phổ biến ở xứ mình. Bệnh nhân thì nhiều nhưng số người hiểu đúng về bệnh gout vẫn là số ít.

BS Lương Lễ Hoàng thường xuyên tổ chức những đợt tầm soát bệnh gout miễn phí ở TP HCM.

Bệnh già không bỏ, nhỏ không tha

Phóng viên: Nếu theo định nghĩa kinh điển thì bệnh gout là bệnh ở xứ lạnh, ở nam giới cao tuổi, ở người mạnh miệng với rượu thịt. Nhưng tại sao bác sĩ lại nhiều lần báo động về nguy hại của căn bệnh này trên các phương tiện truyền thông đại chúng ở xứ mình?

+ BS Lương Lễ Hoàng: Vì tỉ lệ bệnh gout ở xứ mình đã từ lâu vượt xa con số báo động trong báo cáo y học của các xứ khác, vì định nghĩa kinh điển về bệnh gout không còn chính xác. Thống kê cho thấy đàn bà không nhậu nhẹt cũng mắc bệnh, thậm chí nhà tu ăn chay trường cũng kêu trời không thấu vì đau khớp. Nói cách khác, bệnh gout đúng là già không bỏ, nhỏ không tha.

Với phương tiện chẩn đoán hiện nay có phức tạp lắm không để phát hiện bệnh gout? Nếu không quá khó tại sao nhiều người mắc bệnh nhưng không biết?

+ Đúng là tương đối đơn giản để phát hiện bệnh gout nhờ xét nghiệm acid uric trong máu cũng như qua triệu chứng lâm sàng. Bệnh dù vậy vẫn phát tán ở nước mình vì thiếu mô hình tầm soát đại trà, vì thiếu thầy thuốc cho xét nghiệm acid uric dù bệnh nhân đến khám vì lý do khác và vì nhiều bệnh nhân đã đau khớp nhiều lần nhưng vẫn né tránh việc khám bệnh vì thà bệnh nhưng không bỏ… nhậu!

Khó có chuyện trị “chắc ăn như bắp”

Nếu nhiều người kiêng cữ rượu thịt sau khi phát hiện bệnh gout với ngón chân cái sưng đỏ hơn tôm luộc nhưng mới nhịn được vài ngày thì lên cơn đau tá hỏa, thậm chí phải vào cấp cứu. Xin cho biết tại sao lại có chuyện tréo ngoe như thế?

+ Giảm rượu bia, thịt mỡ sau khi biết bệnh là điều tất nhiên phải làm nhưng quẹo cua quá gắt dễ lạc tay lái. Kiêng cữ quá đột ngột là lý do khiến cơ thể phản ứng sai lệch theo kiểu tự phá hủy chất đạm. Hậu quả là acid uric càng tăng cao trong máu. Đây là trường hợp rất phổ biến do “mama tổng quản” can thiệp quá mạnh tay vào chế độ kiêng cữ của người bệnh khiến bệnh nhân tạo thành nạn nhân oan uổng!

Nhiều bệnh nhân đã được điều trị cả chục đợt. Bệnh tuy lần nào cũng thuyên giảm nhưng không được mấy tuần thì lại tái phát. Có cách nào trị dứt bệnh này, thưa bác sĩ?

+ Đây là nỗi trăn trở của nhiều người bệnh, kể cả thầy thuốc vì khó tránh áy náy khi chữa hoài không xong. Hạ acid uric trong máu khác xa lành bệnh. Giảm đau khớp cũng không đồng nghĩa với trị bệnh gout. Do đó dù theo Đông hay Tây y cũng thế, tất cả quảng cáo mang nội dung hứa hẹn theo kiểu chắc ăn như bắp đều không đáng tin. Viên thuốc có khéo cách mấy thì người bệnh cũng phải xem lại nếp sinh hoạt để phát hiện thành phần khiến bệnh tái phát. Lành bệnh hay không, sau khi điều trị ổn định, tùy thuộc vào tri thức và ý thức của người bệnh.

Những thức ăn nên kiêng

Kẹt một nỗi cho không ít bệnh nhân là họ không hề nhậu nhẹt! Đã vậy, lượng acid uric trong máu lại tiếp tục tăng cao mặc dầu người bệnh uống thuốc đúng y trong toa. Xin cho biết nên kiêng món gì trong bệnh gout vì lẽ nào uống thuốc đủ, không một giọt rượu bia mà vẫn không xong?

+ Nhiều người không nhậu nhẹt nhưng vẫn bị tăng acid uric mà không ngờ vì nhiều lý do khác, thí dụ:

- Có bệnh phá huyết, nhu sốt rét, chưa được chữa trị đến nơi đến chốn.

- Rối loạn biến dưỡng vì kiêng khem thái quá, hay chay trường đơn điệu.

- Có bệnh trên đường tiết niệu như viêm bàng quang, phì đại tiền liệt tuyến không điều trị rốt ráo.

- Dùng quá thường các thực phẩm làm tăng acid uric như bạc hà, rau dền, cá mòi, cá nục, da gà, lòng heo…

Nhiều người đang khổ vì đau khớp vai, khớp gối… chữa hoài không khỏi. Thầy thuốc sau khi xét nghiệm máu đã khẳng định là bệnh gout. Tại sao lại thế khi nghe nói bệnh gout chỉ tấn công ngón tay, ngón chân. Đã vậy bác sĩ còn dọa là coi chừng sỏi thận nếu không chữa bệnh đến nơi đến chốn. Xin cho biết bệnh gout có liên quan gì với bệnh thận hay không?

+ Được định nghĩa là bệnh gút khi tinh thể urate kết tủa trong khớp và gây phản ứng viêm tấy. Bệnh thường tấn công các khớp nhỏ như ngón tay, ngón chân nhưng cũng có thể xuất hiện ở khớp lớn như khớp vai, khớp khuỷu tay, khớp gối… Nhưng đừng quên tăng acid uric trong máu không đồng nghĩa với bệnh gout. Có người tăng acid uric nhưng không hề đau khớp. Trái lại, vì tăng acid uric nên nạn nhân dễ mệt mỏi, dị ứng, viêm da, viêm tiền liệt tuyến, sỏi tiết niệu… Sau hết, acid uric thông thường được đào thải qua đường tiểu. Nếu gia chủ uống ít nước lại thêm thói quen nín tiểu trong giờ làm việc, nếu nước tiểu quá chua vì gia chủ lạm dụng thuốc giảm đau, sinh tố C thì acid uric có nhiều cơ hội lắng đọng đâu đó trong đường tiết niệu thành sỏi một cách oan uổng! Trong bệnh gout, nói chung thường khi nạn nhân và thủ phạm là “hai trong một”!

Biện pháp phòng, chống gút hàng đầu

Tầm soát định kỳ thay vì đợi nước đến chân mới nhảy, nhất là với đối tượng khó nói không với bia bọt. Bên cạnh đó, đừng quên biện pháp giải độc định kỳ cho cơ thể với dược thảo nhuận gan, lợi mật, lợi tiểu như atiso, râu mèo, râu bắp…, đồng thời chủ động áp dụng chế độ dinh dưỡng với thức ăn xanh chiếm tối thiểu 60% tổng lượng

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Trí nhớ kém không còn là nỗi lo của riêng người trung niên hay người già mà nó trở nên nỗi lo của cả những thanh niên trẻ tuổi. Những biểu h...